Hệ thống phanh ABS và những điều cần biết

Hệ thống phanh ABS và những điều cần biết

thử nghiệm phanh xe, xe xanh tông đít xe đỏ

Ngành công nghiệp oto đã là một ngành lâu đời với vô vàn mẫu xe, thiết bị, linh kiện, phụ gia hỗ trợ được ra đời. Vì mỗi chiếc oto đều là một tài sản giá trị, đồng thời việc sử dụng oto nếu không đúng cách cũng có thể gây ra những tai nạn nghiêm trọng ngoài ý muốn nên các sản phẩm phục vụ cho oto vẫn luôn luôn không ngừng được nghiên cứu, cải tiến, phát triển những công nghệ mới để giúp cho trải nghiệm của người tài xế được trọn vẹn, an toàn. Một trong những công nghệ quan trọng đã ra đời và được ứng dụng rộng rãi trong ngành oto là công nghệ phanh ABS.

Hệ thống phanh ABS trên ô tô là gì?

sơ đồ hệ thống phanh abs toàn xe ô tô

 

Phanh ABS là viết tắt của Anti-Locking Brake System, nghĩa là hệ thống phanh chống bó cứng. Đúng như nghĩa đen của nó, phanh ABS cho phép bánh xe không bị bó chặt trong quá trình bóp phanh.

Hãy hình dung như thế này, khi xe di chuyển chậm thì không có gì phải quá lo lắng, nhưng khi xe đang di chuyển với một tốc độ trung bình hoặc cao mà xảy ra một sự cố bất ngờ khiến người tài xế phải đạp phanh. Khi đó má phanh sẽ phải ghì chặt lấy đĩa phanh để giảm tốc hoặc dừng xe theo ý muốn của người tài xế. Tuy nhiên, vì xe đang có quán tính lớn nên lốp xe sẽ mất đi độ bám rồi bị trượt dài theo một phương hướng không thể xác định được gây nguy hiểm lớn cho cả người tài xế, khách ngồi trong xe lẫn những người đi đường xung quanh.

Khi xe được trang bị hệ thống phanh ABS thì nỗi lo này sẽ được giải quyết vì xe lốp xe không còn bị bó cứng khi phanh gấp với lực phanh mạnh nữa. Cơ chế của phanh ABS cho phép má phanh thực hiện thao tác kẹp đĩa phanh rồi nhả ra một cách liên tục, nhiều lần chứ không phải ôm ghì chặt lấy đĩa phanh. Nhờ vậy khi xe phanh gần như không có một sự trượt xe, văng xe, thậm chí là không có những chệch choạc quỹ đạo xe nào, dù là nhỏ nhất.

Xem thêm khi nào cần thay phanh xe ô tô

Lịch sử phát triển của phanh ABS

Với những người mới tìm hiểu thì sẽ cho rằng phanh ABS là công nghệ mới được ứng dụng trong một thời gian ngắn trở lại đây. Ít ai biết rằng thật ra công nghệ này đã ra đời từ tận những năm 1949. Tuy nhiên, vào thời gian này ngành cơ khí còn nhiều hạn chế về mặt công nghệ, một thiết bị phanh ABS khi đó rất cồng kềnh và độ nhạy trong sử dụng cũng còn nhiều thiết sót, tính ứng dụng vì vậy cũng rất khó khăn. Giai đoạn này phanh ABS chỉ được dùng ở máy bay thương mại và quãng thời gian đó cũng kéo dài đến tận những năm 1969-1970.

Từ giai đoạn 1969, sự phát triển của công nghệ micro chip đã mang lại nhiều đột phá công nghệ quan trọng. Các hãng oto đã nhận thấy tiềm năng vô tận của công nghệ này và đã ứng dụng nó vào trong công nghệ phanh ABS để mang lại sự an toàn cũng như là dễ sử dụng. Tuy nhiên, các hãng xe – kể cả những thương hiệu xe hàng đầu thế giới lúc bấy giờ – cũng phải cần nhiều thời gian để biến phanh ABS trên oto trở thành hiện thực, có tính ứng dụng và thực sự mang lại hiệu quả, an toàn cho người sử dụng. Cụ thể, Toyota mất tận 10 năm từ 1971 tới 1980; Còn Mercedes-Benz cũng mất 10 năm mới có những công bố đầu tiên vào năm 1978, và tới năm 1981 mới ứng dụng công nghệ phanh ABS lên tất cả các dòng xe của mình.

Tới thời điểm hiện tại, công nghệ phanh ABS đã là một phần không thể thiếu ở các dòng xe oto. Thậm chí nhiều quốc gia còn đưa ABS trở thành một trong những tiêu chuẩn kĩ thuật bắt buộc ở đất nước mình đủ để thấy tầm quan trọng và giá trị của công nghệ này đối với cuộc sống của con người.

Trải qua thời gian, công nghệ ngày càng phát triển hơn nữa, giờ đây phanh ABS thậm chí đã có thể sử dụng trên cả xe máy vì đã đạt được độ hoàn thiện cực cao, kích thước nhỏ gọn, hiệu quả vượt trội.

Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của phanh ABS

Nói một cách sơ bộ thì có vẻ đơn giản, tuy nhiên phanh ABS lại được cấu tạo rất phức tạp để có thể thực hiện một nguyên lí hoạt động vô cùng tinh vi, đảm bảo được độ chính xác gần như tuyệt đối trong mọi thao tác của xe.

Cấu tạo của phanh ABS

Hệ thống phanh ABS hoàn chỉnh bao gồm:

  • Cảm biến tốc độ (encoders): Đây là một sản phẩm của công nghệ microchip, là một công nghệ bậc cao có tác dụng xác định gia tốc tăng tốc, hoặc giảm tốc của bánh xe. Một bộ cảm biến tốc độ sẽ có nam châm vĩnh cửu, cuộn dây, lõi từ. Khi bánh xe chuyển động sẽ tạo ra một vùng từ trường, vùng từ trường này tác động lên nam châm vĩnh cữu tạo ra điện áp bên trong cảm biến tốc độ. Với sự chính xác của công nghệ micro cho phép cảm biến xác định chính xác được gia tốc của xe đang ở mức độ nào.
  • Van: là van kiểm soát các má phanh ở các bánh xe. Thường sẽ có 3 vị trí đặt phanh: Đầu tiên là vị trí van mở sẽ truyền một lực đúng như lực tác động của người tài xế khi nhấn phanh đến với bánh xe; Van chặn dòng để cô lập lực tác động tới phanh so với xy lanh chính (để kể cả khi người lái đạp phanh quá mạnh thì áp suất cũng tăng lên quá mức); van giải phóng là van giảm áp lực xy lanh tới phanh so với lực tác động.
  • Bơm: Bơm của phanh ABS có tác dụng khôi phục áp suất cho phanh thủy lực khi các van đã nhả ra. Bởi vì dù không nhận lực tác động từ người tài xế, thì hệ thống phanh ABS vẫn phải tự tạo ra áp suất để thực hiện các thao tác nhấp nhả.
  • Bộ điều khiển: ECU sẽ nhận tín hiệu từ các bánh xe một cách riêng lẻ và xử lí tín hiệu này, nếu một trong những bánh xe mất lực kéo, có hiện tượng trượt thì nó sẽ kích hoạt các tính năng của phanh ABS.

Nguyên lý hoạt động của phanh ABS

Tất cả các bộ phận kể trên của phanh ABS sẽ tạo thành một hệ thống hoạt động tinh vi. Đầu tiên, từng cảm biến riêng lẻ ở mỗi bánh xe sẽ gửi tiến hiệu về bộ điều khiển. Khi phát hiện có tình trạng chậm lại của một bánh bất kỳ, bộ điều khiển sẽ điều khiển mức dầu phanh phù hợp để liên tục các thao tác kẹp/ nhả liên tục một cách chính xác với đĩa phanh. Từ đó bánh xe sẽ được giảm tốc, hoặc dừng hẳn theo nhiều chặng khác nhau mà không gây ra tình trạng bó cứng bánh xe, từ đó triệt tiêu gần như hoàn toàn tình trạng trượt bánh xe, mất lái.

Xem thêm bài viết nguyên lý hoạt động của nước làm mát ô tô

Cách sử dụng phanh ABS

so sánh giữa phanh thường và phanh abs

Phanh ABS là một hệ thống tự động được cài đặt sẵn bên trong hệ thống của xe, từ phanh đến các cảm biến tốc độ riêng lẻ ở các bánh xe. Hệ thống này sẽ kích hoạt ngay khi người tài xế đạp phanh chứ không phải điều khiển thủ công nên sẽ vô cùng tiện lợi. Tuy nhiên chúng ta vẫn cần phải lưu ý một số điều sau trong quá trình sử dụng phanh ABS.

Trên xe oto thường có đèn cảnh báo phanh ABS riêng. Đèn này thường bật sáng khi xe mới khởi động vì khi này các bánh xe có tốc độ còn thấp, đèn này sẽ tắt khi xe di chuyển được một lúc. Dấu hiệu bất thường của đèn cảnh báo như báo sáng, nhấp nháy liên tục khi xe đã chạy được một lúc thì nghĩ là phanh ABS đã bị vô hiệu hóa. Vô hiệu hóa nghĩa là phanh ABS đã mất tác dụng, tuy nhiên các bác tài hãy vẫn yên tâm vì xe vẫn còn hệ thống phanh thường nên chúng ta vẫn có thể sử dụng xe hoàn toàn bình thường, tuy nhiên ngay khi có cơ hội thì hãy tìm nơi kiểm tra, sửa chữa hệ thống phanh ABS để có thể sử dụng chức năng này.

Phanh ABS không giúp phanh xe nhanh hơn, mạnh hơn. Thật ra chính hệ thống phanh thường bó cứng của xe mới là thứ giúp xe phanh mạnh hơn, dừng nhanh hơn. Theo nghiên cứu, khi xe đang đi với vận tốc 90km/h và cần thắng gấp thì phanh ABS mất tới 4 giây, trong khi hệ thống phanh thường chỉ cần 2, thậm chí là 1s. Giá trị mà phanh ABS mang lại không phải dừng xe khẩn cấp, mà là mang lại sự an toàn và quãng đường phanh ngắn hơn. Khi xe của bạn di chuyển với tốc độ cao mà thực hiện một pha thắng gấp thì chắc chắn bánh xe sẽ bị trượt theo một phương hướng rất khó xác định và dẫn đến tai nạn ngoài ý muốn, đặc biệt là trong điều kiện đường trơn trượt như sỏi mịn, cỏ, mưa ướt, hoặc vì độ bám thấp do bánh xe bị mòn… Với phanh ABS thì bánh xe không bị bó cứng mà được bó/ nhả rồi bó/ nhả liên tục nên xe sẽ không bị trượt bánh, hoặc có trượt thì cũng rất ít, người tài xế có thể kiểm soát được hướng lái để đảm bảo an toàn cho bản thân, hành khách và cả những người đi đường.

Phanh ABS tạo ra cảm giác rung rung khi sử dụng. Đây là điều hoàn toàn bình thường nhưng có thể sẽ khiến các bác tài mới làm quen xe sẽ thấy hơi bỡ ngỡ và lo lắng. Cơ chế hoạt động của phanh ABS là liên tục khiến phanh bó chặt rồi nhả liên tục, nên bánh xe cũng xe liên tục dừng rồi chạy, dừng rồi chạy với mức độ rất nhỏ. Điều này vô tình tạo ra cảm giác rung rung cho những người ngồi trong xe khi dùng phanh ABS.

Mức độ hiệu quả của phanh ABS

Phanh ABS trên xe oto là một công nghệ có tính ứng dụng tuyệt vời và mang lại nhiều giá trị. Trung tâm Nghiên cứu Tai nạn Đại học Monash (Úc) đã có một nghiên cứu vào năm 2004 đã chứng minh điều này. Phanh ABS đóng góp giảm 18% nguy cơ đâm xe và 35% nguy cơ va chạm.

Nghiên cứu này đã cho cả những tài xế quen dùng ABS và tài xế chưa dùng ABS bao giờ sử dụng cả 2 loại xe (có phanh ABS, và không có). Kết quả cho thấy những tài xế ở cả 2 nhóm đều giảm đáng kể nguy cơ va chạm, có khoảng cách phanh tốt hơn. Tức là cả những người chưa từng dùng qua phanh ABS cũng có thể dễ dàng sử dụng và mang lại an toàn hơn.

Nghiên cứu này cũng để những bác tài chưa từng sử dụng phanh ABS thử sử dụng, sau đó trải qua các tình huống lái xe phức tạp sẽ sử dụng phanh thật mạnh, thật gấp thì thấy rằng xe ít tình trạng trượt bánh, mất lái nhờ vậy mà các bác tài có thể xử lý tình huống, điều khiển xe tốt hơn, tự tin hơn, an toàn hơn rõ rệt.

Ngoài ra, một nghiên cứu cũng cho thấy khi các bác tài thực hiện những động tác phanh xe trên bề mặt có độ lún như cát, sỏi, tuyết thì hệ thống phanh bó cứng thông thường sẽ khiến cho bánh xe dễ lún sâu hơn xuống bề mặt này. Còn xe trang bị phanh ABS có cơ chế nhấp nhả liên tục, hạn chế bó cứng nên tình trạng lún cũng giảm đi đáng kể, hoặc nếu có lún thì độ lún cũng không quá sâu.

Tham khảo thêm cách lái xe trời mưa

Hướng dẫn vệ sinh cảm biến tốc độ

mắt cảm biến abs bị bụi bẩn bám kính

Hệ thống phanh ABS rất quan trọng với xe để đảm bảo an toàn vì vậy luôn cần dành một sự quan tâm, chăm sóc và bảo trì. Đặc biệt cần lưu ý là cảm biến tốc độ, bởi vì đây là bộ phận khởi nguồn đảm bảo hệ thống phanh ABS vận hành chính xác, hiệu quả. Tuy nhiên nó lại được lắp ngay hốc bánh nên rất dễ bị bẩn, bám bụi đất, sình lầy trong quá trình sử dụng. Những vết bẩn này sẽ làm tín hiệu từ cảm biến bị sai lệch, dẫn đến toàn bộ hệ thống phanh ABS vận hành bị sai sót, thiếu chính xác.

Tính chất quan trọng nhưng lại dễ bị nhiểm bẩn nên cảm biến tốc độ của phanh ABS phải thường xuyên được kiểm tra, vệ sinh. Đây thậm chí còn là một hạng mục kiểm tra định kỳ của các hãng xe để đảm bảo an toàn cho khách hàng.

Vì tính chất quan trọng như thế, các bác tài cũng đừng quên bỏ túi cách vệ sinh cảm biến tốc độ đơn giản ngay tại nhà. Để giúp cho các bác tài sử dụng xe an toàn, các nhà sản xuất đã trang bị đèn báo phanh ABS, khi đèn này báo hiệu màu vàng thì đó là dấu hiệu cho thấy rằng cảm biến tốc độ phanh ABS đang cần phải vệ sinh.

Lưu ý: đối với những người mới làm thì việc vệ sinh sẽ mất hơn 1 tiếng đồng hồ

Bước 1: Tháo bánh xe và xác định vị trí cảm biến.

Dùng kích để nâng xe lên rồi đặt đội kê vào sau đó tiến hành tháo bánh xe và tìm kiếm cảm biến. Thông thường, cảm biến ABS sẽ đặt ở phía sau phanh xe (với xe dùng phanh đĩa cho toàn bộ 4 bánh) và đặt ở hộp vi sai (với xe dùng phanh tang trống). Khi đã xác định được vị trị của cảm biến, các bạn có thể đánh tay lái theo các hướng để quan sát thấy cảm biến dễ dàng hơn, thông thường với 2 bánh bên tài ta sẽ đánh lái qua bên phụ, và ngược lại nếu muốn xem cảm biến ở 2 bánh bên phụ thì ta đánh lái qua bên tài.

Bước 2: Tháo cảm biến.

Sử dụng công cụ tháo bu lông (thường là loại 10 ly) để tháo bu lông ở chân cảm biến và bu lông định vị dây cáp. Thiết kế của cảm biến tốc độ luôn có 3 bu lông ở vị trí này, nên phải chắc chắn rằng bạn đã tháo đủ 3 bu lông trước khi tháo cảm biến. Cảm biến là bộ phận nhạy cảm nên khi tháo chân cảm biến không giật, kéo vì có thể làm hỏng nó. Thay vào đó hãy dùng vít dẹt nhỏ để tách chân cảm biến một cách nhẹ nhàng.

Bước 3: Tiến hành vệ sinh.

Như đã lưu ý ở trên, chân cảm biến rất nhạy cảm nên tuyệt đối không dùng nước hay chất tẩy rửa để vệ sinh. Mà chỉ dùng khăn sạch, khô để lau một cách nhẹ nhàng đến khi thấy sạch.

Bước 4: Lắp lại cảm biến.

Lắp cảm biến trở lại vị trí cũ rồi lắp lại bánh. Thông thường, việc vệ sinh cảm biến có thể khiến đèn báo lỗi phanh ABS bật sáng một vài ngày, các bác tài nếu chưa quen sẽ cảm thấy khá bồn chồn tuy nhiên chuyện này hoàn toàn bình thường, không có gì đáng lo. Hoặc nếu có thời gian, các bác tài hãy đọc cuốn hướng dẫn sử dụng đi kèm xe, trong đó có chỉ chi tiết cách reset đèn báo hiệu ABS

Xem thêm hướng dẫn vệ sinh buồng đốt ô tô

Lời kết

Phanh ABS ra đời với sự mệnh hướng đến sự an toàn hơn cho mỗi chiếc xe lưu thông trên đường. Tới nay, công nghệ phanh ABS đã là một điều không thể thiếu trên xe oto nên các bác tài cũng rất cần hiểu thêm về công nghệ này, cũng như trang bị kĩ năng vệ sinh cảm biến để dùng tới khi cần thiết.

Nếu gặp khó khăn trong quá trình bảo trì, bảo dưỡng hệ thống phanh ABS hay ngay cả khi vệ sinh cảm biến như thiếu đồ nâng xe, chưa thành thạo các kĩ năng, động tác hoặc đơn giản là vì lo lắng không biết bản thân có thể làm đạt hiệu quả cao hay không thì các bác tài có thể tìm đến các dịch vụ chuyên nghiệp.

Hải Triều không chỉ là nơi cung cấp các loại lốp xe với giá cả cạnh tranh nhất tại thị trường Tp. Hồ Chí Minh mà còn là nơi cung cấp các dịch vụ bảo dưỡng xe được các bác tài tin tưởng. Tại đây cung cấp các dịch vụ từ đơn giản như vệ sinh cảm biến phanh ABS nhanh chỉ 10 phút, thay phanh, đến các dịch vụ bảo trì, bảo dưỡng, chăm sóc xe toàn diện bởi đội ngũ nhân viên chuyên nghiệp, tận tâm. Đi kèm với đó là các công cụ, dụng cụ hiện đại để thực hiện các công việc đòi hỏi tính phức tạp cao, đạt hiệu quả tối ưu nhất. Hải Triều sở hữu nhiều chi nhánh giúp các bác tài luôn sử dụng dịch vụ một cách thuận tiện. Ngoài ra mỗi chi nhánh đều có mặt bằng rộng rãi, công suất có thể phục vụ được nhiều khách hàng cùng một lúc mà vẫn đảm bảo chất lượng dịch vụ thượng hạng.

Xem thêm các dịch vụ khác đang có tại Hải Triều: https://lopxehaitrieu.vn/gioi-thieu/